Zakrzepica żył głębokich to poważna choroba układu krążenia, która polega na powstawaniu skrzepliny w świetle żyły, najczęściej w obrębie kończyn dolnych.
Zakrzepica żył głębokich: przyczyny, objawy i leczenie
Zakrzepica żył głębokich to poważna choroba układu krążenia, która polega na powstawaniu skrzepliny w świetle żyły, najczęściej w obrębie kończyn dolnych, stąd nazywana zakrzepicą żył głębokich kończyn dolnych. Powikłania nieleczonej zakrzepicy są bardzo poważne, jak np. zatorowość płucna, dlatego tak ważne jest szybkie rozpoznanie pierwszych objawów oraz wdrożenie odpowiedniego leczenia.
W Centrum Medycznym Eskulap w Gnieźnie zapewniamy profesjonalną diagnostykę, w tym USG Doppler oraz odpowiednie leczenie zakrzepicy żył.
Zakrzepica może rozwinąć się u osób w każdym wieku, jednak ryzyko zakrzepicy żylnej zdecydowanie częściej dotyczy osób po 50. roku życia, pacjentów po zabiegach operacyjnych, kobiet w ciąży oraz osób prowadzących siedzący tryb życia.
Wczesna diagnostyka zakrzepicy, znajomość objawów oraz eliminowanie czynników ryzyka pozwalają znacząco zwiększyć szanse na całkowity powrót do zdrowia.
Rodzaje zakrzepicy żył – czym różnią się poszczególne postacie choroby?
Nie każda zakrzepica żył głębokich przebiega w taki sam sposób. Obraz kliniczny zależy przede wszystkim od lokalizacji skrzepliny, stopnia zamknięcia światła naczynia oraz czasu, jaki upłynął od powstania zakrzepicy żył. W praktyce lekarze wyróżniają różne rodzaje zakrzepicy żył, a ich prawidłowe rozpoznanie ma znaczenie dla wyboru odpowiedniej terapii oraz oceny rokowania.
Najczęściej rozpoznawana jest zakrzepica żył goleni, obejmująca głębokie żyły podudzia. U części pacjentów ma ona stosunkowo łagodny przebieg, jednak nawet w tej lokalizacji istnieje ryzyko rozszerzenia procesu chorobowego na wyższe odcinki układu żylnego. Dlatego każda izolowana zakrzepica żył wymaga kontroli lekarskiej oraz odpowiednio zaplanowanego leczenia.
Znacznie większe ryzyko powikłań wiąże się z sytuacją, gdy rozwija się zakrzepica żył udowych, zakrzepica żył biodrowych lub zakrzepica żył miednicy. W takich przypadkach skrzeplina obejmuje duże naczynia odpowiedzialne za odpływ krwi z kończyny dolnej, co zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia zatorowości płucnej oraz przewlekłych następstw choroby.
Rzadziej spotykana jest zakrzepica żył powierzchownych. Choć zazwyczaj przebiega łagodniej niż zakrzepica żył głębokich, nie powinna być lekceważona. W niektórych sytuacjach może współistnieć z zakrzepicą żył głębokich lub przechodzić w zakrzepowe zapalenie żył, dlatego również wymaga konsultacji lekarskiej.
Jak przebiega rozwój zakrzepicy żył?
Proces rozwoju zakrzepicy żył rozpoczyna się od zaburzeń prawidłowego przepływu krwi, uszkodzenia ściany naczynia lub zwiększonej krzepliwości krwi. Mechanizmy te prowadzą do powstawania zakrzepicy żył, a następnie do stopniowego powiększania skrzepliny.
Jeżeli nie zostanie wdrożone odpowiednie leczenie zakrzepicy żył, skrzeplina może rozszerzać się na kolejne odcinki naczyń żylnych. Wraz z postępem choroby rośnie ryzyko zakrzepicy żylnej, zwiększa się także ryzyko powikłań oraz ryzyko nawrotu zakrzepicy po zakończeniu terapii.
Niebezpieczna jest również nieleczona zakrzepica żył, która może prowadzić do trwałego uszkodzenia zastawek żylnych. Konsekwencją jest pogorszenie przepływu krwi żylnej, rozwój przewlekłej niewydolności żył głębokich, a następnie niewydolności żylnej.
Czym jest zakrzepica żył głębokich?
Zakrzepica żył głębokich jest schorzeniem polegającym na powstaniu skrzepliny wewnątrz żyły. Najczęściej dotyczy naczyń znajdujących się w obrębie kończyn dolnych, dlatego mówi się o zakrzepicy żył kończyn, zakrzepicy żył goleni, zakrzepicy żył udowych lub bardziej rozległych zmianach obejmujących zakrzepicę żył biodrowych czy nawet zakrzepicę żył miednicy.
W przebiegu choroby dochodzi do utrudnienia lub całkowitego zablokowania przepływu krwi żylnej. Jeżeli fragment skrzepliny oderwie się od ściany naczynia i przedostanie do tętnic płucnych, może rozwinąć się zatorowość płucna, będąca stanem bezpośredniego zagrożenia życia.
Zakrzepica należy do grupy chorób określanych jako zakrzepica naczyń żylnych. Jej rozwój może przebiegać skąpoobjawowo, dlatego wiele osób zgłasza się do lekarza dopiero wtedy, gdy pojawiają się nasilone dolegliwości bólowe lub obrzęk kończyny.
Jak dochodzi do powstania zakrzepicy żył?
Za powstawanie zakrzepicy żył odpowiada zazwyczaj współistnienie kilku mechanizmów. Kluczowe przyczyny zakrzepicy żył to tzw. Triada Virchowa, obejmująca:
uszkodzenie ściany naczynia,
spowolnienie przepływu krwi,
zwiększoną krzepliwość krwi.
Wystąpienie tych trzech czynników znacząco zwiększa ryzyko rozwoju choroby. Zaburzenia przepływu krwi powodują zaleganie krwi w naczyniach, natomiast zwiększona krzepliwość sprzyja tworzeniu skrzepów.
Proces ten może prowadzić zarówno do powstania zakrzepicy żył, jak i dalszego szerzenia się zmian na kolejne odcinki układu żylnego. W zależności od lokalizacji wyróżnia się różne rodzaje zakrzepicy żył, których przebieg oraz leczenie mogą się od siebie różnić.
Przyczyny zakrzepicy żył
Najczęściej nie istnieje jedna konkretna przyczyna choroby. Przyczyny zakrzepicy żył wynikają zazwyczaj z nakładania się wielu elementów zwiększających ryzyko zachorowania.
Do najważniejszych należą:
długotrwałe unieruchomienie po operacjach lub urazach,
wielogodzinne podróże samochodem lub samolotem,
otyłość,
ciąża i okres połogu,
zabiegi chirurgiczne,
nowotwory złośliwe,
przewlekłe infekcje,
sepsa,
hormonalna terapia zastępcza oraz stosowanie hormonalnej antykoncepcji,
palenie papierosów,
wiek powyżej 60 lat.
Na rozwój choroby wpływają również zaburzenia krzepnięcia, w tym wrodzona trombofilia oraz inne zaburzenia genetyczne, które zwiększają skłonność do tworzenia skrzepów.
Nie bez znaczenia pozostają także czynniki anatomiczne, takie jak Zespół May-Thurnera, powodujący ucisk lewej żyły biodrowej przez tętnicę biodrową. Schorzenie to może sprzyjać rozwojowi zakrzepicy żył biodrowych.
Lekarze zwracają uwagę również na czynniki trwałe, czynniki przejściowe, czynniki konstytucyjne oraz współistniejące zaburzenia immunologiczne, zaburzenia metaboliczne, zaburzenia hormonalne, zaburzenia endokrynologiczne, zaburzenia neurologiczne, zaburzenia układu krążenia, zaburzenia naczyniowe, zaburzenia układu oddechowego, zaburzenia układu pokarmowego, zaburzenia mięśniowe, zaburzenia kostne, zaburzenia stawowe czy zaburzenia psychiczne, które mogą pośrednio zwiększać ryzyko wystąpienia zakrzepicy.
Czynniki ryzyka zakrzepicy żył głębokich
Czynniki ryzyka zakrzepicy są dobrze poznane. Do najważniejszych należą:
przebyta zakrzepica żył,
rodzinne występowanie choroby,
mała aktywność fizyczna,
przewlekła niewydolność żylna,
niewydolność żył głębokich,
choroby nowotworowe,
otyłość,
ciąża,
zaburzenia krzepnięcia,
długotrwałe unieruchomienie.
Im więcej czynników współistnieje jednocześnie, tym większe jest ryzyko zakrzepicy żylnej, ryzyko zakrzepicy żyłoraz ryzyko wystąpienia zakrzepicy. U części pacjentów zwiększa się również ryzyko nawrotu zakrzepicy, dlatego po zakończeniu leczenia konieczna jest regularna kontrola lekarska i przestrzeganie zaleceń dotyczących profilaktyki.
Wpływ ciąży i połogu na ryzyko zakrzepicy
Ciąża jest okresem naturalnie zwiększonej krzepliwości krwi. Organizm przygotowuje się do porodu, ograniczając ryzyko krwotoku, jednak jednocześnie rośnie prawdopodobieństwo tworzenia się skrzepów.
Dodatkowo powiększająca się macica utrudnia prawidłowy przepływ krwi żylnej, co sprzyja zastojowi krwi w kończynach dolnych. Z tego względu kobiety ciężarne powinny pozostawać pod stałą opieką lekarza, szczególnie jeśli wcześniej występowała zakrzepica żył lub rozpoznano wrodzoną trombofilię.
Rola zaburzeń krzepnięcia i trombofilii
Niektóre osoby posiadają genetycznie uwarunkowaną skłonność do nadmiernego krzepnięcia krwi. W takich przypadkach nawet niewielkie czynniki wyzwalające mogą doprowadzić do wystąpienia zakrzepicy żylnej.
Do najczęściej rozpoznawanych należą trombofilia, wrodzone zaburzenia krzepnięcia oraz inne zaburzenia genetyczne wpływające na funkcjonowanie układu krzepnięcia. Ich rozpoznanie ma ogromne znaczenie przy planowaniu leczenia oraz profilaktyki kolejnych epizodów choroby.
Objawy zakrzepicy żył głębokich
Objawy zakrzepicy żył głębokich nie zawsze są jednoznaczne. U części pacjentów choroba rozwija się bez wyraźnych dolegliwości, co znacznie utrudnia jej wczesne wykrycie. Zdarza się również, że pierwszym objawem jest dopiero zatorowość płucna, dlatego nie należy bagatelizować nawet niewielkich zmian dotyczących kończyn dolnych.
Najczęstsze kliniczne objawy zakrzepicy żył to:
jednostronny obrzęk kończyny,
ból kończyny, nasilający się podczas chodzenia lub stania,
uczucie napięcia i ciężkości nogi,
zwiększone ucieplenie kończyny,
zaczerwienienie skóry lub sinica,
poszerzenie żył powierzchownych,
bolesność podczas ucisku mięśni łydki.
Charakterystycznym objawem zakrzepicy nóg jest nagły obrzęk jednej kończyny, któremu często towarzyszy ból łydki. W bardziej zaawansowanych przypadkach może dojść do znacznego ograniczenia sprawności ruchowej.
Dawniej podczas badania fizykalnego oceniano również Objaw Homansa, polegający na wystąpieniu bólu łydki podczas grzbietowego zgięcia stopy. Obecnie wiadomo jednak, że nie jest on wystarczająco czuły ani swoisty, dlatego nie może stanowić podstawy rozpoznania choroby.
Jak ból i obrzęk kończyny mogą wskazywać na zakrzepicę?
Najbardziej charakterystycznym sygnałem alarmowym jest nagły obrzęk kończyny, szczególnie jeśli obejmuje tylko jedną nogę. Obrzęk pojawia się wskutek utrudnionego odpływu krwi z żył głębokich.
Drugim częstym objawem jest ból kończyny, który może mieć charakter tępy, rozpierający lub nasilający się podczas chodzenia. Pacjenci opisują również uczucie napięcia skóry i ciężkości nogi.
Im większy zakres zmian obejmuje zakrzepica żył kończyn, tym bardziej nasilone są dolegliwości. Szczególnie niebezpieczna jest zakrzepica żył udowych, zakrzepica żył biodrowych oraz zakrzepica żył miednicy, które wiążą się z większym ryzykiem oderwania skrzepliny.
Czy zakrzepica zawsze daje objawy?
Objawy zakrzepicy żył mogą być trudno zauważalne. Nawet kilkadziesiąt procent przypadków może przebiegać skąpoobjawowo. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy rozwija się izolowana zakrzepica żył goleni.
Brak wyraźnych dolegliwości nie oznacza jednak, że choroba jest łagodna. Powikłania nieleczonej zakrzepicy żył głębokich mogą być bardzo groźne.
Czym grozi zakrzepica żył głębokich?
Najgroźniejszym powikłaniem zakrzepicy żył głębokich pozostaje zatorowość płucna. Dochodzi do niej wtedy, gdy fragment skrzepliny odrywa się od ściany naczynia i wraz z krwią przemieszcza się do tętnic płucnych.
Objawami mogą być:
nagła duszność,
ból w klatce piersiowej,
kaszel,
krwioplucie,
utrata przytomności.
Jest to stan zagrożenia życia wymagający natychmiastowej pomocy medycznej.
Do innych powikłań zakrzepicy żył należą:
przewlekła niewydolność żył głębokich,
niewydolność żylna,
trwałe zaburzenia odpływu krwi,
przewlekły obrzęk kończyn,
przebarwienia skóry,
owrzodzenia żylne.
Poważnym odległym następstwem jest również Zespół pozakrzepowy, który może znacząco pogarszać komfort życia pacjenta.
Rzadkim, lecz bardzo ciężkim powikłaniem jest Phlegmasia cerulea dolens – masywna zakrzepica prowadząca do znacznego obrzęku, silnego bólu oraz siniczego zabarwienia kończyny. Stan ten wymaga natychmiastowego leczenia specjalistycznego.
Dlatego tak ważne jest szybkie rozpoznanie zakrzepicy żył oraz wdrożenie odpowiedniej terapii.
Diagnostyka zakrzepicy żył głębokich
Nowoczesna diagnostyka zakrzepicy pozwala szybko potwierdzić lub wykluczyć obecność choroby.
Jeżeli lekarz podejrzewa obecność zakrzepicy żył, przeprowadza dokładny wywiad medyczny oraz badanie fizykalne. Następnie ocenia indywidualne czynniki ryzyka zakrzepicy, lokalizację dolegliwości oraz stopień ich nasilenia.
USG Doppler – podstawowe badanie
Najważniejszym badaniem obrazowym w diagnostyce zakrzepicy żył głębokich pozostaje USG Doppler żył kończyn dolnych.
Badanie jest:
bezbolesne,
nieinwazyjne,
bezpieczne,
możliwe do wielokrotnego wykonywania.
USG pozwala ocenić przepływ krwi, drożność naczyń oraz potwierdzić obecność zakrzepicy żył. Dzięki temu lekarz może określić lokalizację skrzepliny oraz zdecydować o dalszym postępowaniu. W Centrum Medycznym Eskulap w Gnieźnie badanie USG Doppler wykonujemy na najnowocześniejszym obecnie na medycznym rynku aparacie Arietta 750
D-dimery
Pomocnym badaniem laboratoryjnym w diagnostyce zakrzepicy żył są D-dimery.
Ich podwyższone stężenie może świadczyć o aktywnym procesie tworzenia i rozpadu skrzepów. Sam wynik nie pozwala jednak na stwierdzenie wystąpienia zakrzepicy żylnej, ponieważ podwyższone wartości mogą występować również w innych schorzeniach, podczas ciąży czy po zabiegach operacyjnych.
Prawidłowe wartości D-dimerów mają dużą negatywną wartość wykluczającą. Praktycznie prawidłowy wynik D-dimerów wyklucza chorobę zakrzepową
Jak wygląda rozpoznanie zakrzepicy żył?
Ostateczne rozpoznanie zakrzepicy żył opiera się na połączeniu:
wywiadu lekarskiego,
oceny objawów,
analizy czynników ryzyka,
wyników badań laboratoryjnych,
W niektórych przypadkach lekarz może zlecić dodatkowe badania obrazowe lub diagnostykę w kierunku trombofilii, zwłaszcza gdy choroba wystąpiła u młodej osoby bez uchwytnych czynników ryzyka zakrzepicy żył.
Im szybciej zostanie postawione rozpoznanie zakrzepicy żył, tym mniejsze jest ryzyko powikłań, rozwinięcia nieleczonej zakrzepicy żył oraz wystąpienia zatorowości płucnej.
Pacjenci z podejrzeniem choroby nie powinni zwlekać z konsultacją lekarską. W Centrum Medycznym Eskulap w Gnieźnie lekarz przeprowadza ocenę objawów oraz diagnostykę i planuje dalsze postępowanie terapeutyczne.
Leczenie zakrzepicy żył głębokich
Skuteczne leczenie zakrzepicy żył powinno zostać wdrożone jak najszybciej po potwierdzeniu rozpoznania. Celem terapii jest zahamowanie wzrostu skrzepliny, zmniejszenie ryzyka zatorowości płucnej, ograniczenie ryzyka nawrotu choroby oraz zapobieganie rozwojowi zespołu pozakrzepowego.
Sposób leczenia zależy od lokalizacji skrzepliny, rozległości zmian, wieku pacjenta, chorób współistniejących oraz indywidualnego ryzyka krwawienia.
Farmakoterapia: leki przeciwzakrzepowe i heparyna
Podstawą leczenia są leki przeciwzakrzepowe, które hamują dalsze powiększanie się skrzepliny i zmniejszają ryzyko powstawania kolejnych zakrzepów.
Na początku leczenia często stosowana jest Heparyna, szczególnie u pacjentów hospitalizowanych lub wymagających szybkiego działania leku. W zależności od sytuacji klinicznej może być podawana w postaci heparyny drobnocząsteczkowej lub niefrakcjonowanej.
Obecnie bardzo często wykorzystuje się również doustne leki przeciwzakrzepowe, które nie wymagają tak częstej kontroli laboratoryjnej jak starsze preparaty.
Do najczęściej stosowanych należą:
Apiksaban,
Rywaroksaban.
Leczenie dobierane jest indywidualnie przez lekarza. To, jak długo trwa leczenie zakrzepicy, zależy od przyczyny choroby, obecności czynników ryzyka oraz prawdopodobieństwa nawrotu. U części pacjentów terapia trwa około 12 miesięcy, natomiast u osób z utrzymującymi się czynnikami ryzyka wystąpienia zakrzepicy terapia może być znacznie dłuższa.
Kompresjoterapia, Tromboliza i leczenie zabiegowe
Istotnym elementem wspomagającym leczenie zakrzepicy naczyń żylnych jest kompresjoterapia.
Polega ona na stosowaniu odpowiednio dobranych wyrobów uciskowych, które:
poprawiają przepływ krwi żylnej,
zmniejszają obrzęk,
ograniczają dolegliwości bólowe,
wspierają regenerację układu żylnego,
mogą zmniejszać ryzyko rozwoju zespołu pozakrzepowego.
Dobór stopnia ucisku powinien odbywać się po konsultacji z lekarzem.
W wybranych przypadkach, zwłaszcza u młodych pacjentów z rozległą zakrzepicą żył biodrowych lub zakrzepicą żył miednicy, rozważana może być Tromboliza.
Metoda polega na podaniu leków rozpuszczających skrzeplinę bezpośrednio do miejsca jej powstania.
Znacznie rzadziej konieczna jest operacja zakrzepicy żył, wykonywana przede wszystkim wtedy, gdy istnieje wysokie ryzyko utraty kończyny lub gdy inne metody leczenia okazują się nieskuteczne.
Profilaktyka zakrzepicy żył głębokich
Najlepszym sposobem walki z chorobą pozostaje profilaktyka zakrzepicy żył.
Na zmniejszenie ryzyka zakrzepicy wpływają przede wszystkim:
regularna aktywność fizyczna,
unikanie długotrwałego siedzenia,
odpowiednie nawodnienie organizmu,
utrzymywanie prawidłowej masy ciała,
zaprzestanie palenia papierosów,
stosowanie zaleceń lekarza po zabiegach operacyjnych,
używanie wyrobów uciskowych u osób z grup ryzyka.
Równie ważne jest zapobieganie zakrzepicy żył podczas długich podróży. Zaleca się robienie przerw na spacer, wykonywanie prostych ćwiczeń stóp i łydek oraz picie odpowiedniej ilości płynów.
Pacjenci po przebytym epizodzie choroby powinni pozostawać pod kontrolą lekarza, ponieważ istnieje zwiększone ryzyko nawrotu zakrzepicy.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Pilna konsultacja jest konieczna w przypadku wystąpienia:
nagłego bólu jednej nogi,
szybko narastającego obrzęku,
zaczerwienienia lub zasinienia kończyny,
uczucia napięcia skóry,
duszności lub bólu w klatce piersiowej.
Wczesne rozpoznanie zakrzepicy żył, szybka diagnostyka zakrzepicy żył oraz odpowiednio dobrana terapia zakrzepicy żył znacząco ograniczają ryzyko powikłań i poprawiają rokowanie.
Życie po przebytej zakrzepicy żył
Pacjenci, którzy przeszli zakrzepicę żył głębokich, powinni pamiętać, że zakończenie farmakoterapii nie oznacza końca leczenia. Istotnym elementem dalszego postępowania jest regularna kontrola lekarska oraz konsekwentna profilaktyka zakrzepicy żył.
Osoby po przebytym epizodzie powinny:
utrzymywać prawidłową masę ciała,
regularnie spacerować i wykonywać ćwiczenia aktywizujące mięśnie łydek,
unikać wielogodzinnego siedzenia bez ruchu,
stosować się do zaleceń dotyczących przyjmowania leków,
korzystać z wyrobów uciskowych, jeśli zaleci je lekarz.
Takie postępowanie sprzyja zmniejszeniu ryzyka zakrzepicy, poprawia przepływ krwi żylnej i ogranicza możliwość ponownego wystąpienia zakrzepicy żył.
Być może zainteresują Cię również informacje o innych chorobach:
Stłuszczenie wątroby to coraz częściej rozpoznawana choroba wątroby. Sprawdź, jak jej uniknąć i jakim badaniom się poddawać.
Kaszel – często bardzo uciążliwy i trwający nawet kilka tygodni, jest typowym objawem zapalenia oskrzeli. W zależności od stadium choroby, jest to kaszel suchy lub mokry z odkrztuszaniem wydzieliny.